Κουδούνι

Το κουδούνι είναι ταυτόχρονα μουσικό όργανο και ηχητικό αντικείμενο κοίλου ή κωνικού σχήματος, το οποίο φέρει στο εσωτερικό του ένα σείστρο ή ένα σφαιρίδιο που παράγει ήχο όταν έλθει σε επαφή με τα χείλη του. Εκτός από μουσικό όργανο και ηχητικό αντικείμενο, το κουδούνι φέρει ακόμη μια ιδιότητα που συνδέεται με την παρουσία του στο πλαίσιο ευετηρικών, γονιμικών και βλαστικών τελετουργιών, μορφές και εκδοχές των οποίων συναντούμε ως τις μέρες μας. Ο ήχος του είτε μεμονωμένα είτε συνδυαστικά προκαλούσε το δέος, τον ενθουσιασμό αλλά και τον φόβο, συναισθήματα ισχυρά τα οποία οι τελεστές επιδίωκαν να μεταβιβάσουν στις ευεργετικές ή φθοροποιές δυνάμεις της φύσης σε μια απόπειρα, να τις καλέσουν ή αντίστοιχα να τις ξορκίσουν.

Κουδούνια στερεωμένα επάνω σε αυτοσχέδιες κατασκευές συνόδευαν τα κάλαντα που έλεγαν τα παιδιά τα Χριστούγεννα, την Πρωτοχρονιά, των Φώτων και του Λαζάρου καθώς και τα χελιδονίσματα στις αρχές της άνοιξης. Με κουδούνια στα χέρια τα μικρά παιδιά περιδιαβαίνουν την ύπαιθρο ανήμερα του Ευαγγελισμού χτυπώντας τα δυνατά για να διώξουν με τον ήχο τους τα φίδια κάτι το οποίο επιχειρούσαν και οι βοσκοί στην Κύπρο οι οποίοι συνήθιζαν να κρεμούν μικρά κουδούνια στα βοσκοράβδια τους. Ιδιαίτερο ρόλο επέχει το κουδούνι ,στο πλαίσιο των διαβατήριων τελετουργιών με την παρουσία του να λειτουργεί είτε αποτρεπτικά είτε συμβολικά. Έτσι ερμηνεύεται η παρουσία των κουδουνιών στη γυναικεία ενδυμασία των Δωδεκανήσων αλλά και η τοποθέτηση ενός κουδουνιού κάτω από το προσκέφαλο των νεόνυμφων στους Παξούς , πιθανόν ως μέσο εξουδετέρωσης του αμποδέματος (βασκανίας). Κουδούνια τέλος συναντάμε σε όλα σχεδόν τα έθιμα και τα δρώμενα του Δωδεκαημέρου και των Αποκριών στον ευρύτερο ελλαδικό χώρο. Πλαισιωμένα από αρχέγονες αναφορές στη λατρεία των χθόνιων και ζωόμορφων θεοτήτων , με το βρόντισμα τους να συνοδεύεται από ήχους διονυσιακούς , με ονομασίες ποικίλες ,(μπατάλια, λεριά, τσοκάνια , κυπριά), εξαρτήματα αναγκαία και δομικά στον κύκλο των δρωμένων, περνούν σαν κάτι το ιερό από γενιά σε γενιά , επενδυμένα με συμβολική αξία ως στοιχεία ταυτότητας του τόπου και των ανθρώπων του.

 

ΠΗΓΗ – ΚΕΙΜΕΝΑ : Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης